METAMORFOSA

Harian Banyumas pada usia 2 tahun (atas), dan penampilan banner pada usia 3 tahun.

DOPOKAN

Obrolan gaya Banyumasan, mengangkat aneka ragam topik yang sedang hangat di masyarakat.

UJARE KANCA BATIR

Uneg-uneg pembaca Harmas melalui SMS.

GEGER MOWER

Berita-berita ringan yang dikemas dalam bahasa Banyumasan. Unik dan segar.

SENGGAK

Kritik atau sentilan dengan gaya menggelitik dalam format bahasa Banyumasan.

Friday, 9 October 2015

Aja Ngasi Kelalen Basa Banyumasan

BALI sekolah Blokeng kambi kancane padha pating gedhubrug kumpul neng mburi umah. Jere arep padha latihan bahasa Inggris, wong sekolahane agep ketekan siswa sekang Landa Ostrali. Perlune arep padha ginau budhaya banyumasan sing jebul kondhang tekan mendi ora.
Gole ngapalaken seru pisan kaya wong lagi pidato: MynameBlokeng, tegese jeneng inyong Blokeng. I amthe son of alaborer, inyong anake wong pahalan. ButIwant to be asmartkid, ningen inyong kepengin dadi bocah pinter. My hobbies arewatchingpuppets, senengku nonton wayang...
Gole ngomong kaya iya-iyaha nganti batire padha ngguyuyu kemekelan.
‘’Ya wis bisa makili kanca-kanca sekelas,’’ ujare Otong.
‘’Dhonge hobine ya aja nonton wayang, ndesani temen,’’ omonge Sarno.
‘’Malah angger hobine maring kafe, bocah kana ya ora gumun,’’ Blokeng ngeyel.
Biyunge banjutan njujugi umben rucuh asem karo panganan . Urung ngomong apa-apa wis desambut neng Blokeng.Good afternoonYung. Meandmy friendslearn Englishagain.
Youknow?
‘’Ala gujih, wis liren dhisit padha medangan,’’ ujare biyunge ora ngerti apa sing diomongaken Blokeng.
''Pancen biyunge ora ngerti globalisasi. Siki jamane bocah sekolah kudu pinter ngomong Inggris,'' semaure Blokeng kambi ngumberucuh asem.
''Globalisasi kena bae, ningen aja kelalen basane dhewek basa Indonesia,'' welinge guru Sikun sing melu ngrungokaken sinaune Blokeng sekanca.
. ''Ora susah padha kuwatir . Pokoke, satu nusa, satu bangsa dan satu bahasa Indonesia,'' omonge Blokeng maning.
Bapane dadi kelingan nalika Bung Karno ngglorakaken  semangat nasionalisme nang tahun sewidakan, tanggapan masrakat gedhe pisan. Jeneng sing mambu basa asing padha degenteni.Jeneng bintang pilem Lince Tambayong ganti aran dadi Rima Melati.
Dansa-dansi sing dudu kebudhayane dhewek deganti tari pergaulan Srampang Dua belas. Toko-toko neng Praketa sing kurang rasa Indonesia-ne uga pada ganti aran. Neng pojok alun-alun ganu ana foto Johnson, banjutan deganti dadi foto Pemuda.
Toko Paris duweke Laju sing dodolan cita, ganti jeneng dadi  toko Laris. Telung bioskup sing ana neng Purwokerto yakuwe Gloria dadi Srimaya, Elita dadi Nusantara, banjutan Capitol ganti jeneng dadi bioskup Garuda.
Siki wujud semangat Sumpah Pemuda beda maning. Nang Baturraden ana 20 siswa SMK sing padha mlahu meng Istana Negara. Baturraden-Jakarta sing adohe 450 km arep delakoni 20 dina wis gutul, banjutan melu upacara dina Sumpah Pemuda neng Istana.
Senajan wis 85 taun, tekan siki Sumpah Pemuda esih dadi salah sijine pengilon lakune para pemuda.Mulane bapane weling maring si Blokeng, semangat kuwe, kudune ana nang sejrone jiwa sekabehe pemuda Indonesia nggo njaga kesinambungane bangsa.
‘’ Ningen ndeleng kahanan siki, ketone semangat Sumpah Pemuda siki wis krasa mulai luntur,’’ jere bapane.
Bocah nom-noman neng Banyumas, siki akeh sing padha kelalen karo basane dhewek. Ketungkul seneng ngomong basa Inggris, nimbang basane banyumasan.Apa maning akeh pemuda Banyumas sing isin ngomong apa sinau basa banyumasan. Krungu piwelinge bapane, Blokeng janji bahasa Inggris ora arep gagah-gagahan ningen nggo pengetahuan sing kudu dingerteni. (05)

Wis demuat nang Harmas 10 September 2015

Bothekan Budhaya Banyumas Akeh sing Punah

BOTHEKAN Budhayane dhewek jane wis akeh sing padha mrebel. Mbuh kuwe basa,sastra apa kesenian, Adat-istiadat, uga nilai tradisional. Kabeh mau manut jaman. Kelakone. De kayangapaa, jaman gemiyen ora bakal padha karo jaman sekiye. Mung welinge si kaki, tenggun bae kon aja padha ninggalna sejarah. Ya ora sejarah apa bae.
Sejarah kuwe ujare si kaki, ora kon balik mburi, ningen sejarah kuwe kena nggo ngoreksi dhiri, ngerti jati dhiri jaman semana sebanjure nggo mbangun masa depan. Nggo mupuk jatidhiri kita kabeh, neng tengah-tengahing alam globalisasi moderen. Saorane angger ngerti uga sadhar maring asal-usule, ngganua dadiya wong pinter,miguna,taqwa,kopama. Ora sombong, ora ngediraken. Kuwe nirokena welinge si kaki.
Ujarku lagi mulang. Dadi wong sing rendhah hati. Ora nana wong mulang, anane wong weling-welingan. Digdaya bisa apes,pinter kenang kelalen. Oh ya. Deneng ora basa. Balik maning. Wong kakine guli marahi ya anu asli ora basa. Ningen angger tlaten basa ya kena-kena baen.
Mayuh de terusna. Supayane ora nglantur ya cut semendhing. Bothekan sing wujud kesenian “teater tutur”,sing genah wis mamprungkuwe “menoreng”. Kesenian kiye basa- sastrane kaya wayang golek. Ana janturane(prolog). Udu njantur kon mendem. Ana antawacanane ( omong-omongan ). Iringanen sebagian ricikan gamelan slendra, de sogi kentrung. Terbang gedhe jenenge kentrung. Gamelane slendra ora kumplit, mung sarin siji,  kempul laras 5, laras 3, gong suwukan. Kethuk siji, kenong 3 ( telu ) larase 5,6,3, kendhang. Cara ganu umyek banget.
Penontone ya akeh. Jaman semana radio ora saben omah duwe. De terusena. Menoreng njiot crita Menak. Pragane wong Agung Klana – Jayamurti, wong Agung Menak. Patine Umarmaya. Panglima Perang Raja Lamdahur, Raja Matal, esih akeh pragane, tek emut-emut padha mlayu. Ya sekecekele. Bakune guli omong-omongan njantur, kabeh dhalange. Peragane ora teyeng ngomong, mung tangane utak-utak ngetutna omonge dhalange. Kudu konsentrasi peragane. Mbok nganti salah. Pas deomongna tangane ora uta-utak. Bareng ora deomongena tangane utak-utak dhewek.
Kesenian kiye tahun 1960 – kan molai amleng. Penayagan dhalange akeh sing padha sirep, ora nana generasi penerusae. Pusate kesenian kiya nang grumbul Larangan Muncu Purwajati. Anu ngalami dhewek gemiyen dadi penonton. Gemiyen esih bocah ora kelalenan. Sekiye ya ora mbok !. Ngganua si aja kelalenan sig desuwun. Lah kiye nang kene sebabe utawa jalaran punahe bothekan budaya.
Faktor utama anu ora nana generasine. Sekiyene wong Larangan Muncu Purwajati, sing jere monge duwe kesenian menoreng ngonoh detakoni angger ana sing pada ngerti. Kejaba sing umure sekiyene 60 – mendhuwur. 60 ke atas maksude. Patute esih kemutan mbok kuwe menoreng. Ana maning teater – tutur dhalang jemblung. Wong crita angger ngalami dhewek Mandan kepenak warah.
Ya kuwe si, bola-bali tahun 60 kan urung akeh tontonan kota, sing mlebu desa. Musik  bend gemiyene tontonan kota. Klebu kroncong, urung butul desa. Kuwe Purajatian. Kayane butul Tinggarjaya, Jatilawang.
Sebabe apa gemiyen akeh dhalang jemblung. Uga gelem-geleme nanggap dhalang jemblung. Wangsulane kepenak. Akehe wong padha kepengin dadi dhalang, ora duwe apa-apa. Maksude ora duwe gamelan, ora duwe wayang. Sekang kepengine dadi dhalang ngromed dhalang sat-satan. Ora ngango alat.
Dewekan. Ya crita, ya nabuhi. Mengko angger dhalange leren medhang mandheg kabeh. Desandingi wedang pepek. Njagonge nang rusban. Keselen ngguli dhalang karo kedhengan nang rusban. Delepen sing nonton betah. Ora bali-balia angger urung rampung guli ngromed.
Ya kuwe sebabe, gandheng guli ngromed dewekan, mulane dejenengi dhalang gemblung. Dhalange ya ora jengkel-jengkela darani dhalang gemblung. Kejaba nggemblung kuwe lucu banget.
Lah angger neng menoreng paraga sing lucu kuwe jenenge jemblung. Thuke utawa gathuke Umarmaya. Kuwe crita menoreng. Dhalang gemblung lucu kaya cemblung, sing nonton ngarani dhalang jemblung. Kiye nang Purwajati, tekan Karangtalun sekiyene pernahe ya wis ora nana dhalang jemblung.
Nang Sumpyuh uga nang Tambak ketone esih ana dhalang jemblung, ningen beda karo dhalang jemblung sing tek critakena. Dhalang jemblung sekiye wis rombongan. Ana sindene mbereng. Ora mung siji, loro, angger ana biayane soten. Meng kanaa ya esih tetep sat-satan. Ora nganggo wayang, ora nganggo gamelan. Ari sindene temenan. Sekiyene wis nganggo pengeras suara. Iringane karawitan vokal. Karawitan nganggone gamelan sing nggo pranti singsot. Nimbang ngomong cangkem mbok saru.
Dhalang jemblung pernahe terancam punah. Lah kepriwe. Penggemare langka. Apa maning sing nanggap. Kepriwe maning, dhalang sing ngganggo alat kumplit bae, ora saben dhalang payu. Mbangkane kon kaya ngapa usahane. De sogi lengger, ana campur sarine. Kepayonane ya ajeg baen. Kuwe angger crita bab payu.
Angger crita pelestarian beda maning. Pelestarian ora mikir payu orane. Mung bae mikirna pelestarian, ora tau de tanggap ya kencot. Pog-pogane bebeh nglestarekena. Lah kiya banjur tanggung jawabe sapa angger bothekan budhaya mipil padha punah. Ngriku dewangsuli kiyambek ! (Darkam Anom Sugito/05)

Wis demuat nang Harmas 10 September 2015

Thursday, 8 October 2015

Nglempengaken sing Padha Bengkok

Golongan tiyang nomor setunggal, tiyang alim, nggih tiyang pinter, ken de taati. Tegese kulo sami ken taat setia. Niku ari kepengin dados tiyang bener, utawi mletik pikire. Teng golongan tiyang nomor kalih ( tiyang klalen ) wajibe kulo sedoyo sami ngengetaken. Salajenge teng golongan tiyang nomor tiga ( tiyang pikun ) wajib kulo sami ken nuntun, utawi ngajari. Kantu kiyambek, golongan tiyang nomor sekawan, tiyang mbencilung terbujuk.
Pun boten usah perek-perek. Kados merek ” kebo gupak ” ura wurung kecipretan belet. Kecripetan duwit madan, kenging ngge nempur. Niku mawon angger duwit halal. Ngganua kecipretan duwit, nggih duwit halal. Gampile duwit ajeng ngge nempur, dicipretena kanca batir, sareng wangsul bratayuda kalih bojone. Anu mboten saged nempur.
Pramila kanca-batir sedaya, nopo mawon ajeng de tindakaken ampun kantun duga- prayoga- sae –mboten bener-lepate. Sing lagi de lingna si sapa ? Ya kanca -batire dhewek, masa ngelingna pejabat, kwalat dadi uthi-uthi. Mboten kaya niku, welingan tinggalane si kaki nini, ngge kulo sedaya, anak-putu-turunane wong Banyumas.
Poma-wanti welinge si kaki. Ingkang namine bener-luput : supadosa anak-putu turun:
1.    Aja gampang nyalahna wong liya.
2.    Aja gampang mbeneraken salahe dhewek.

Tembung sanese ”ngilo githok”. Indonesia mawas diri. Jawine anggene nyerat ” diri ” ngangge h ampun kesupen. Dados mawas dhiri. Warahane tiyang sepuh kejawi supadosa dados tiyang napa-napa saged, utawi dados tiyang pinter, anak-putu-turun, ugi dados tiyang jujur, dados tiyang bener,bekti teng Pangerane.
Salajenge kaki-nini kula sami, njlentrehaken, antawise :
1.    Sekabehe temindak bener, marakena slamet, seger, waras.
2.    Brayan ngreksa kawilujengan.
3.    Nglempengaken sing padha bengkok.
4.    Mbreneraken sing padha salah.
5.    Sing nisthakena dadi utama.
6.    Sing rusak dadi mulya.
Menawi de raosaken, sinaosa kaki-nini kula sami, kathahe sekolahe endhep-endhepan, napa malih Sarjana, warahane jan maen sanget. Uja kula soten.
Warahan setunggal-setunggale de urut-urut wonten gepok-senggole. Tiyang pinter, mboten bener  nggih nyilakani. Ontene minteri tiyang sanes. Selajenge ken ampun seneng damel huru-hara , ngrisak tatanan Negari , ampun ngantos de lampahi. Niki sing de kajengaken brayan ngrekso kawilujengan.
Salajenge nglempengaken sing padha bengkok. Sagedo kula sami , saged nyukani saran –nasihat, dhateng kanca-batir ingkang saweg koleng. Salajenge kados mpun genah , mbeneraken sing padha salah, niki wantun ngleresaken kanca-batir ingkang klentu. Sing nisthakena dadi utama. Nisthakene niku : ngisin-isina ken penggesangane. ( nistha uripe ). Tiyang nistha supados malik-ngrembyang dados tiyang utama. Nggih sinaosa malik-ngrembyang, tetepe mbetahaken wekdal kangge ngewahi sikap-menthal, kepribadiane.
Kantun kiyambek : sing rusak dadi mulya , kadose mpun genah niki-lah. Tiyang waune risak, lajeng dados tiyang kopa. Mandan sering mireng. Dhengkolan maling dadi kyai,langkung utama. Ampun de walik.
Kula mendhet conto niki ampun domehi. Maksude tembung niku sering kepireng. Dados teng kula ngge conto. Sing ajeng ngomehi sinten enggane. Naminew kanca-batir niku pinten-pinten penampine. Dados njagani supadosa mboten sami seling-surup, salah- paham. Deneng niku teng Banyumas onten tembung ingkang. Niki ngge ngirangi wongsal-wangsul nyerat sing.
Basa napa mawon tuli luwes. Basa Indonesia, angger angel de jawakena, nggih kajenge mawon. Umpami : Moderenisasi, latar belakang, jalan-jalan pagi, ugi nama hotel kathah ingkang ngangge basa Inggris, utawi basa manca sanese. Niku sedaya mboten perlu de jawakena,de Banyumasena. Napa malih tembung ingkang, napa mboten angsal delebetaken Banyumasan. Sedaya wau ngge njagani mengkin angger dekengken dados juri lomba pidhato banyumasan onten peserta setunggal kalih wonten ingkange langsung de K.O. Marahi mboten. Sagede ngako, kathah tunggale. Tembung “ingkang” teng Banyumasan , utmine ngge basa utawi krama mboten ketang setunggal kalih wonten mawon. Menawi mboten basa, mboten badhe kepanggih tembung “ingkang”. Maklume mawon. (Darkam Anom Sugito/05)

Angger Jawa Ala, Bangkok Maen

BANGSA Indonesia klebu wong Jawa jane kudu bangga maring kasil, potensi uga barang, kewan lan woh-wohan asli. Ningen seperangan warga esih ngagung-agungna barang, woh-wohan lan kewan sekang manca negara. Kiye  bukti nyatane, angger barange klas loro utawa ora unggul dejenengi Jawa, kaya gula Jawa, wedhus Jawa, lenga Jawa, asem Jawa lan ayam Jawa/ kampung, ningen angger nomer siji lan unggul dejenengi Bangkok, kaya ayam Bangkok, jambu Bangkok, duren Bangkok, lele Bangkok lan beras Bangkok ana maning sing sekang Jepang, ana suket/ rumput Jepang, semut Jepang, mobil Jepang lan montor Jepang.
Wong Indonesia uga esih seneng lan ngagul-ngagulaken barang gawean manca negara biasane sekang Amerika, Inggris, Jeman, Perancis lan Tiongkok kaya klambi, HP, sepatu, minyak wangi tekan kaos angger ana tulisane luar negeri rumangsa modern ora ketinggalan jaman.
Nang babagan panganan lan umben-umben uga akeh brayat sing lewih seneng lan marem angger mangan panganan sing jeremonge ala barat utawa mancanegara kaya ayam goreng Kentuky, inuman Coca Cola lan Hamburger. Ana maning panganan Jepang sing desenengi kaya Sukiyaki, Teriyaki, Shabu-shabu lan inuman Sake sing angger deukur kambi wong lumrah jane larange pol, ana sing seporsi ngosi Rp. 200.000,- nggo wong siji. Jajal angger dhuwit semono akehe detukokna panganan ala Indonesia mbokan cukup nggo wong seumah wareg.
Prekara demen maring panganan utawa kuliner khas daerah utawa Indonesia jane prelu dewiwiti sekang sekolahan kaya sing agi derintis nang tlatah Banjarnegara anane kurikulum muatan lokal “Dawet Ayu” sing prelu dengerteni lan deanggep umben utawa panganan khas sing wis puluhan taun ndadekna Banjarnegara kewentar dawet ayune. Mula maen pisan angger pemrentah lan sekolah-sekolah dewajibna nguri-uri babagan kuliner kaya  dhawet nang kurikulum muatan lokal.
Muatan lokal uga wis suwe deanakna nang tlatah Solo lan kiwa tengene kabupaten yakuwe muatan lokal “Batik”, para siswa kon seneng mbathik uga nganggo seragam bathik. Saking pentinge bathik sing adhiluhung lan potensial nang tlatah Solo ana SMK Batik sing ndidik bocah sekolah mengkone berwiraswasta nang industri batik men ora ilang budaya mbatik lan desrobot negara liya kaya keris, tari reog Ponorogo lan lagu-lagu khas daerah sing desrobot nang Malaysia.
Upaya nguri-nguri budaya lokal lan kuliner jane gampang angger kabeh gelem temandhang, mayuh jajal angger nang kantor pemrentahan utamane nang tataran kabupaten angger ana tamu lan nyuguh tamu sekang njaba tlatah Banyumas kaya acara study banding, kunjungan kerja lan upaya ngangsu kawruh aja wigah wigih desuguh bae kambi mendoan, kripik, gethuk goreng, nopia, jalabia, klepon lan panganan khas Banyumas.
Seliane nyuguh tamu, saben dina nang kantor kecamatan, dinas lan pendapa kabupaten ana rapat-rapat dinas lan rapat-rapat kordinasi sing prelu medangan, jajal suguhane rapat aja roti-rotian gawean toko sing regane lewih larang. Laku nguri-uri panganan lokal uga prelu nang panggonan resepsi wong mbaranggawe kaya mantu, ngundhuh mantu, sunatan lan liyane, tamu-tamu seperangan gedhe lewih seneng njikot panganan kaya mendhoan, jalabia, dhage, klepon lan panganan tradisional liyane. Angger kemasane maen mesti ana daya tarike wong seneng maring kuliner tradisional.
Mula mayuh para sedulur, aja rumangsa isin nyuguhna panganan tradisional sing nJawani lan mBanyumasi, aja isin dearani kampungan lan selera kuna sebab apa sing ana nang tanah Jawa jane lewih sehat angger ngolahe bener, sebab biasane panganan tradisional ora nganggo bahan pengawet, bahan pewarna lan bumbu-bumbu sing marakna tekane prenyakit.
Wong Jawa uga kudhu nguri-uri potensine aja isin angger dearani “Jawa koek”.... utawa lah ora modern angger udu gawean pabrik lan manca negara, siki duren sing ngungguli enake tinimbang duren Bangkok wis ana nang Banyumas ketelah duren Bawor, ana uga lele Sangkuriang ora kalah kambi lele Bangkok lan woh-wohan liyane sing prelu nggo kebanggaan kaya apel Malang, Jeruk Lampung, Jambu Demak lan klengkeng Temanggung.
Pemrentah uga prelu miwite larangan impor woh-wohan sekang Cina, Amerika, Eropah lan Australia sing jeremonge malah ngandhung bakteri lan ora sehat depangan senajan barange menarik. Mula mayuh sedhulur tani lan sing nggarap kebonan woh-wohan terus ngupaya lan ngupakara tanduran woh-wohan asli Indonesia lan Jawa aja ngosi punah, aja ngosi anak putune inyong rika kabeh ing tembe mburi ngertine nang Indonesia anane mung jambu Bangkok, duren Bangkok, gandhul Kalifornia lan apel Amerika.
Para Wasis uga prelu nganakna budidaya men woh-wohan asli Indonesia bisa bersaing kambi luar negri, bibite uga unggul lan gampang rumatane, ya.....sepisan maning aja ngosi punah. Klilan. (Bambang S Purwoko/05)

Wis demuat nang Harmas tanggal 8 Oktober 2015 
Foto: Pepaya Kebumen
Sumber Foto

Tuesday, 6 October 2015

Buku Racikan Gamelan Basane Landa


SING padha kuliah duwur-duwur nang bidang seni. Olih tugas sekang perkulihane kon gawe sejarah perkembangan gamelan nang Banyumas. Nang kene pentinge ngerti gamelan ringgit. Wong nulis pengembangan, patute ngerti kawitane disit. Ora maido bothekan budhaya akeh sing padha umpetan. Umpetan tulih udu punah.
Akeh para mahasiswa sing padha takon anane bothekan-bothekan kuwe, nggo ngrampungna studine. Anane mahasiswa ketarik nulis racikan gamelan  Banyumas, bisa dadi srana usaha pelestarian, pengembangan, uga pemberdayaane.
Ningen wacan mau anane neng negara Landa. Angger mikir menganah maning, apa dhong Landa njajah negarane dhewek banjur landa sing ahli kebudhayaan apa ora padha nulis. Apa padha nulis ningen ora detidhokena maring penginyongan. Buktine inyong dhewek dhuwe buku jenenge “Kawi javaansch” tulisane jawa. Serat isi tembung kawi tegesepun Tulisan jawa tek latinaken. Sing nulis wong landa ora tek sebut jenenge, kandele buku 576 halaman.
Mengkanaa jane wong landa gemiyen dhong njajah Indonesia, kelebu neng Banyumas, kayane padha nulis budhaya-budhaya sing ana neng masyarakat. Tembung kawi, kuwe istilahe wong jawa. Landa ngarani kawi, kuwe jawa kuna. Dadi ana wong landa nulis buku ngganggo jeneng “kawi” kuwe penulise gelem ngregani maring wong jawa. Basa kawi anu campurane jawa dheles karo tembung-tembung sanskerta. Neng landa darani jawa kuna (kapustakan jawi kaca vii-x).
Ana maning buku isine racikan gamelan, klebu calung, wis de tulis uga. Nganggone basa landa. Lah kiye neng kene inyong kepengin banget duwe sedulur pinter basa landa. Perlune nggo ngonekena buku- buku sing basane nganggo basa landa. Nggolet sedulur ana perlune.
Kayane silingane kayong wis madan kadohen. Mayuh balik maning maring tinggalane si  kaki , wujude bothekan budhaya Banyumasan. Kiye gari kemutan “KENTRUNG”. Sekiyene mbuh umpetan neng ngendi. Kentrung kuwe wujude trebang gedhe. Ya arepa sing nabuh wong siji, tetepa ya patut de arani kesenian. Laguning tembang de iringi kentrung. Tembange werna-werna. Dhong ana sing nganggo lagu kidungan. Ana sing macapatan. Ana sing ora genah. Kabeh mau gumantung tukange kentrung. Arang de tanggap. Tukang kentrunge butuh isi weteng, banjur akehe mbarang.
Jaman semena tahun 1960-kan. Mbarange dewei beras secemung. Gawane kanthong gandum. Kadhang nganggo sarung sing nggo wadah beras. Angger kira-kira mandan abot berase, tukang kentrunge bali. Let pirang ndina teka maning, genti umah sing de barangi. Mbarang , cara siki ngamen. Sewenehing ewong ana bae sing seneng ngrungokena kentrungan.
Lagu kentrungancara sekiyene ya anu ora ngenut.Lagu kidungan, ura-ura, senajan ora ngenut kepenak swarane. Maksude de rungokena kepenak. Kentrunge nggendhungi lagu. Cakepan utawa saire uga werna-werna. Wujude sair ana parikan,kidungan, uga mantra utawa donga.
Kawitan lagu nganggo uluk salam, penutupe nganggo donga penyuwun slamet. Kiye tek tulis, sekemutane. Utawa maning angger guli nulis genep banget,malah ndarani mantan tukang kentrung. Padune!
Saire: Parikan
A.    Kula nuun gremet-gremet
Majikan dundum ngge tamba mumet
Kula nuun gremet-gremet
Majikan dundum,kula enget
Kula nuun gremet-gremet
Majikan dundum, mengkine slamet

B.    Kura-kura di dalam prahu
Kala jengking mati sendiri
Pura-pura tidak tahu
Lama-lama pusing sendiri

C.    Kupat de siram santen
Lepate nyuwun pangapunten
Mikul suket sukete grinting
Mbleketaket nanggape maning

Nanggap maning. Sebabak secemung. Limang babak limang cemung. Sesuk olih sekandhi. Teluk esuk maning wis ora ngentrung. Dadi bakul beras. Kuwe tuli kari saben umah nanggap. Angger mbeke dhog thongkrong urung nganti labuh, sing duwe umah metu. “Ngapurane nembe arep nutu”. Parine esih depe mbeke arep nutu.Ya lasun. Lah kiye sing marekena tukang kentrung bola-bali ngetungi umah. ( Darkam Anom Soegito/05)

Sumber Foto

Minggu Satu Mei Empat Sembilan

  KANGGONE budaya Kulon (Barat), jerene jeneng kuwe ora penting, merga jeneng kuwe mung nggo tenger, nggo mbedakna karo liyane sing sejenis Kembang mawar mbok dejenengi kembang tembelekan, ambune ya tetep wangi Semana uga madu mbok dejenengi bratawali ya tetep legi rasane. Angger demat-matna wong Barat angger gawe jeneng kuwe lugu ora kaya kita madan ribed. Wong Barat gawe jeneng ya cukup Black (ireng), White (putih). Angger kita kan putih ya deganti Seta, ireng deganti Kresna.
Kanggone kita wong Timur, mligine wong Jawa klebu wong penginyongan babagan jeneng kuwe penting be nganggo pisan. Kita ora kena aweh jeneng maring anak kuwe sembarang jeneng, Jeneng kuwe kudu maen, upamane jeneng Ayu, Bagus ben ora dadi poyokan utawa wadanan neng kanca-batire kayata jeneng kewan, celeng, babi, kebo lan liya-liyane..
Senajana kaya kuwe, pengarep-arep utawa donga kuwe uga urung mesthi kesembadan utawa keleksanan, angger awake dhewek kiye ora ngusahakna kanti temenanan ben kesembadan. Jeneng inyong Sunardi, jere karepe rama biyung inyong, mengganua inyong angger wis gedhe teyeng dadi sunar (sorot utawa pepadhang) sing adi (apik) kanggone wong liya. Terus maning jeneng Nurtanio, karepe wong tuwane si Nur kuwe bisaa dadi wong tani sing maen, e malah dadi ahli montor mabur.
Dawaning jeneng kuwe kit gemiyen gutul siki ya keton ana bedane. Jaman kuna (dhong aku urung ana), jeneng bisa mung sekecap terus gole nyeluk ngarepe detambah “si”, contone jeneng Pon deceluk si Pon, jeneng Nar deceluke si Nar, utawane nganggo “go” contone Gomar, Gopar, Godi, Gotrek. Bubar kuwe jeneng dedawakna dadi rong kecap contone: Darsan, Iswan, Nardi, Tarsan, Darti lan liya-liyane.
Jeneng rong kecap terus derobah dadi jeneng telung kecap kanti nambah neng ngarep utawane neng burine jeneng asline. Contone: Darsan dadi Darsono, Iswan dadi Iswanto, Nardi dadi Sunardi, Tarsan dadi Tarsono.  Bar kuwe jeneng derobah ora mung setembung tapi dadi rong tembung kanti nambahi jeneng ngarep, sing biasane janeng Bambang, Agus, Edi utawa urutan kelahiran nganggo Eko, Dwi, Tri lan setruse, angger bocah wadon biasane detambah jeneng Endang , Eni, Eti, Sri utawa jeneng liyane.
Jaman gemiyen jeneng uga decocokna karo dina lairane, ana sing langsung, lair dina Senen ya dejenengi Senen, lair dina Setu jenenge ya Setu. Tapi ana uga sing nganggo petungan neptu dina kelairane, lahir dina Ahad (neptu 5) Kliwon (neptu 8) gunggung 13 dejenengi Darto. Dartim, Ditem (da = 6, ta = 7 gunggung 13). Kejaba kuwe jeneng jerene donga alias penjaluk utawa pengarep-arep maring Gusti Allah ben mbesuke uripe kaya sing nggo jeneng kuwe. Kanggo conto upamane jeneng Slamet, Widada, Rahayu, Wilujeng ngemu karep ben anake mbesuk gedhe-tuwane uripe bisa urip sing kepenak ora kena sambekala.
Taun 1967 inyong dejaluk kon ngrewangi mulang wulangan arsitektur neng STM N 1 Yogyakarta sing manggon neng Jetis lor tugu, Muride akeh pisan, watara 90an siswa saben taun ajarane. Sing paling angel kelalene kuwe neng salah sijine kelas, salah siji muride ana sing jenenge Gusatmilan. Jeneng nyleneh, dadi tek takoni apa maksude jenenge kuwe. Dheweke semaur lamona Gusatmilan kuwe laire neng dina Minggu, tanggal 1 Mei taun 1949. Jebule, Gusatmilan kuwe singkatan sekang Minggu Satu Mei Empat Sembilan. (Eyang Nardi, pemerhati budaya banyumasan/05)

Kali Kranji Siki Kebek Runtah


KALI  Kranji sing mili neng tengah Kota Purwokerto, siki dadi kandhang runtah. Wis bola bali masyaralkat padha kerja bakti neng kana. Kawit angogota  Komunitas Hijau Banyumas tekan anggota TNI sering padha kerja bhakti neng kali mau. Ing ndalem sedina bisa ngunggahaken runtah an- organik (sebangsa plastik sing ora bisa bosok) ngasi rong ton.
Kiye nggambaraken menungsa sing padha manggon neng sedawane kali mau, karepe umahe bersih, ningen runtahe gole mbuang asal ber. Kali dadi buangan runtah sing paling gampang. Runtah secikrak debuang kali, sedhela bae ya ilang. Ningen ewon cikrak sing debuang masrakat, sidane ngumpul neng bendungan ngasi ton-tonan.
Runtah mau bisa gawe kali dadi kotor,  nggo pengairan uga ora apik merga bisa ana bahan-bahan beracun neng sejrone banyu kali. Kanggo mandi cuci kakus (MCK) banyu kebek runtah uga ora apik kanggo kesehatan menungsa. Mulane budhaya mbuang runtah maring kali kudu diendheg.
Tujune bae esih ana aktivis lingkungan, mahasiswa karo LSM sing esih gelem peduli maring lingkungan. Liwat kerja bhakti , sisan kampanye ben masrakat padha eling lamona mbuwang runtah maring kali ora apik. Banjir uga bisa kedaden merga banyu bumpet neng runtah, kaya neng Kali Kranji kuwe.
Sapa maning angger dudu generasi muda sing wis kebukak atine sing bisa ngejek masrakat mkon peduli maring lingkungan. Komunitas Hijau Banyumas sing dadi pelopor kegiatan kerja bhakti bersih-bersih kali pancen gawe mongkog tur patut diacungi jempol. Ingatase bocah nom-noman dina Minggu milih kerja bakti karo masrakat kuwe jan wis langka tunggale.
Unsur masrakat karo mahasiswa wis padha gemregah gelem tandang gawe, bersih-bersih lingkungan. Ora ngrasa jijih ngecobrok meng kjali sing kotore ora ilok, malah banjutan ngeruki runtah sing wis ireng ndhetheng. Tindakan kuwe pantes didhukung ora nang pemrentah kabupaten thok, ningen inyong kabeh.
Ajang bersih-bersih kali, moga-moga bisa dadi mletike pedhuline masrakat maring kebersihan sing lagi debangun pemrentah daerah . Masrakat dadi tambah peduli maring kebersihan karo ngregani  kali sing dinggo masrakat dhewek. Embuh nggo MCK, irigasi utrawa kebutuhan liyane.
Urip sing bersih wis dadi kebutuhane masrakat modern. Bersih lingkungane, bersih awake, bersih atine, bersih sekabehane.  Budhaya urip bersih ora dhog-dhog ana, ningen kudu delatih awit cilik. Nang endi panggonan mbuang runtah, gawe jugangan utawa liwat pembuangan sing deanakaken neng paguyuban RT.
Mayuh padha biasa urip bersih, ben sehat, seger waras, dadi gole nyambut gawe uga semangat. Dhela maning mangsan udan, angger iline banyu kali lancar toli ora m ludag meng gili utawa gawe banjir! (dw/05)